Wojciech Bonowicz – Dziennik końca świata (SIW Znak 2019)

Zachęcam do lektury Wojciecha Bonowicza: „Dziennik końca świata”. O osobach z niepełnosprawnością intelektualną mówi w swej książce jeszcze delikatniej niż mamy w zwyczaju w L’Arche: osoby dotknięte niepełnosprawnością. Bywają owszem, dotknięte nią bardziej przyjaźnie, a czasem uderzone nią boleśnie, ale ładnie w taki sposób zobaczyć odniesienie naszych przyjaciół do ich niepełnosprawności – jako dotknięcie. Czyja ręką…?

Poznałam pana Bonowicza przy okazji przyjazdu Jeana Vanier do Krakowa w 2006 r., kiedy prowadził spotkanie z nim w krakowskiej filharmonii. Napisał kilka wywiadów z naszym założycielem. Odwiedzał także nasze wspólnoty. Sam jest wieloletnim członkiem wspólnoty Wiara i Światło. Jest poetą i filozofem oraz praktykuje „lekcje czytania” lektur współczesnych czyli uczy interpretacji.

Zachęcam do lektury „Dziennika…” oraz przez nią do czytania codzienności, czyli widzenia niecodziennych zdarzeń, które wyłowić może czułe i zaciekawione serce. Oto kilka miejsc, gdzie szczególnie warto się zatrzymać ze względu na naszą arkową wrażliwość, choć wszędzie pięknie, nierzadko wzruszająco, a także zabawnie.

„Ja się do siebie nie nadaję” – cytuje Bonowicz słowa Wandy Sidorowicz z Wrocławia (s. 144 i następne). Wiersz poetki z zespołem Downa mówi o przeżywaniu siebie jako niepełnosprawnej. Znajdziemy tu pochylenie się nad poczuciem (nie)tożsamości, w którym mieści się i to że się jest i to, jakim się jest (lub nie jest). Oczywiście, że to rozwarstwienie nie dotyczy tylko osób z niepełnosprawnością intelektualną, ale jak trafnie uchwycone i zinterpretowane. Pokonując frustrację trudu odczytywania siebie autorka zachęca na koniec: „Trzeba się zagłębiać w siebie bez obawy”.

Kolejny autor cytowanego wiersza, Marcin Guźla pisze o swoim doświadczeniu niepełnosprawności w wielu bolesnych pytaniach, gramatycznie „pokaleczonych, zdaniach z niepełnosprawnością”, jak je nazywa Bonowicz: „Czy czułbyś to samo po czymś innym, […] Czy wybrałbyś, Czy odważyłbyś […] Albo czegoś byśby niezrobiłbyś […] Czy pisałbyś się na to? Czy pokochałbyś”.

 Serce topnieje, czytając wyznania z wiersza o miłości Mariusza Chamery: „czekam na Ciebie całą wdzięczność czy jakoś tak”. Czy zachęcą nas one, by uwierzyć w miłość po tamtej stronie? Czy dodadzą odwagi w towarzyszeniu w drodze ryzykownego bycia razem. Czy też może wolelibyśmy pozostać przy przekonaniu, jakie wyraża inny bohater książki o tym, co należy: „Niepełnosprawnemu dziecku zapewnić poczucie samodzielności, żeby sprawiało miłe chwile każdemu obywatelowi”. Czy tak?

Dla tych, których nurtuje pytanie o granice niezależności – historia o dorosłym-dziecku, który śpiewa pieśń o wolności, wypowiadając swoją miłość na akademii o niepodległości Ojczyzny (s. 67-70). Co lub kto jest miejscem naszej przynależności? – rodzi się pytanie.

Inny wiersz, którego interpretację dedykować można szczególnie zabieganym arkowym asystentom, zaczyna się słowami: „Jest tytle spraw do załatwienia dzisiaj. I dzień wspaniale nadaje się do załatwiania” (s. 125-127). Po nim refleksja o tym, co konieczne, nieistotne, ważne, pilne, co przynosi spokój a co satysfakcję.

Piękny jest rozdział ostatni o tych, co zmagają się z komunikacją i dialogiem i dobrym rozumieniem, czyli o nas wszystkich. Rozdział o tłumaczeniu na dobro tego, co niezrozumiałe, obce, a nawet i wrogie, o tym co fundamentalne a co prawdziwe. Trafne, a smutne konstatacje efektów starć w dyskusjach: „Wygrałem, ale nie przekonałem”, albo „Zamiast przekonywać, zawstydzamy. Jak ktoś przedstawia bliski mi pogląd dla drugiego zawstydzający, mam ochotę krzyczeć: Stój! Ale jest już  za późno. Rana została zadana” przestrzegają przed oderwaniem od partnera dialogu na rzecz własnej prawdy.

Na końcowych stronach osobista litania o tym, co dobre. Znajdziemy tam zachęty dość bliskie wspólnotowemu arkowemu życiu: „Dobrze jest ulegać namowom ludzi ufnych, naiwnych i bezinteresownych oraz „ Dobrze jest mieć niepełnosprawnego przyjaciela”. Niech tak się nam stanie!

Ewa Jaruzelska

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email